Nội chính 14 Tháng Tư 2017 8:55:00 SA

Nhà bè xưa & quận 7 nay

Một góc chung cư Đức Khải, Phường Phú Mỹ

Lịch sử hình thành Huyện Nhà Bè (bao gồm Quận 7 ngày nay) được biết đến từ những năm cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII. Theo ghi chép của Lê Quý Đôn trong “ Phủ biên tạp lục”, vùng đất này lúc đó còn hoang vu “Từ các cửa biển Cần Giờ, Soài Rạp, Cửa Tiểu, Cửa Đại trở lên, toàn là rừng rậm hàng ngàn dặm”.

Trong qua trình mở đất khai hoang vùng đất này của cư dân Nam tiến, trên đường qua sông Soài Rạp để vào vàm rạch Bến Nghé, khi gặp nước ngược, chèo chống vất vả, họ đã neo thuyền tập trung một chỗ chờ nước lớn xuôi dòng. Do lòng thuyền chật hẹp, nấu nướng khó khăn nên theo dân gian kể lại: có người tên là Võ Thủ Hoằng nảy ra sáng kiến cho đốn tre kết làm bè neo trên sông, làm nơi nấu nướng, sinh hoạt cho cả đoàn thuyền. Nhiều người làm theo, kết hai ba chục chiếc bè làm chỗ mua bán, trao đổi hàng hóa... Khoảng sông này ngày càng tấp nập và địa danh Nhà Bè ra đời từ thuở ấy.

Mùa xuân năm 1868, Võ Vương Nguyễn Phúc Chu cử Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lược, “lấy đất Nông Nại đặt làm phủ Gia Định…, lập xứ Sài Gòn làm Huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn”. Kể từ thời điểm này, các thôn ấp ở Nhà Bè chính thức trở thành những đơn vị hành chính thuộc Huyện Tân Bình, dinh Phiên Trấn.

Cuối thời Pháp thuộc, Nhà Bè trở thành một quận thuộc tỉnh Gia Định gồm 04 tổng, trong đó có 02 tổng An Thiết, Cần Giờ như hiện nay. Riêng hai tổng Bình Trị Hạ và Dương Hòa Hạ vào thời điểm năm 1994 chỉ còn 11 xã: Tân Thuận Đông, Tân Quy Tây, Phú Mỹ Tây, Phước Long Đông, Phú Xuân Hội, Phước Lộc, Long Kiểng, Nhơn Đức, Phú Lễ, Long Đức Đông, Hiệp Phước.

Dưới thời Mỹ - Ngụy, vào năm 1961, chính quyền Ngô Đình Diệm cho sáp nhập một phần đất phía Bắc Huyện Cần Giuộc (Tỉnh Long An) vào Quận Nhà Bè, Tỉnh Gia Định, có diện tích 89,46 km2 với 73,868 dân gồm 09 xã: Long Đức, Long Kiểng, Nhơn Đức, Phú Mỹ Tây, Phú Xuân Hội, Tân Quy Đông, Phước Lộc Đông, Phước Long Đông và Tân Thuận Đông.

Khu dân cư Him Lam – một trong những khu dân cư mới hình thành những năm gần đây

 

Sau ngày giải phóng miền Nam, Nhà Bè là một huyện ngoại thành của Thành phố Hồ Chí Minh, nằm ở tọa độ địa lý từ 10.34 đến 10.44 độ vĩ Bắc và 106,40 đến 106,47 độ kinh Đông. Hình thể của huyện có dạng kéo dài theo hướng Bắc - Nam với tổng diện tích đất tự nhiên 133,16 km2. Huyện gồm 09 xã: Phú Xuân, Phú Mỹ, Tân Thuận, Tân Quy, Long Kiểng, Phước Lộc, Phước Long, Nhơn Đức, Long Thới; đất nông nghiệp chiếm trên 8.700 ha, trong đó có 6.600 ha đất trồng lúa, trên 228 ha dừa nước và 70 ha trồng cây ăn trái bị ngập mặn và nhiễm phèn; nguồn nước ngọt chỉ có trong khoảng 06 tháng mùa mưa, là nguyên nhân bó buộc người dân từ bao đời nay chưa phá được tình trạng độc vụ.

Năm 1987 do nhu cầu phát triển xã hội, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình quản lý điều hành trên phạm vi toàn huyện, Huyện Nhà Bè đã lập đề án tách xã Phú Xuân thành lập Thị trấn Nhà Bè; tách Tân Thuận thành hai Xã Tân Thuận Đông và Tân Thuận Tây; tách Tân Quy thành hai xã: Tân Quy Đông và Tân Quy Tây. Nâng tổng số xã, thị toàn huyện lên 11 xã và 01 thị trấn.

Từ tháng 04 năm 1997, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển chung của thành phố, Quận 7 được thành lập trên cơ sở 05 Xã Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Tân Quy Đông, Tân Quy Tây, Phú Mỹ và một phần Thị trấn Nhà Bè.

Nhìn lại lịch sử, sự hình thành cư dân Nhà Bè (bao gồm Quận 7 ngày nay) diễn ra trong quá trình di dân tự nhiên và chuyển cư tại chỗ do đó ngoài một bộ phận cư dân là người gốc lâu đời ở địa phương, còn có một bộ phận người dân từ nơi khác đến Nhà Bè làm ăn và lập nghiệp. Đặc biệt, trong thời kỳ thực dân Pháp ở Nhà Bè lúc bấy giờ bao gồm cả rừng Sác Duyên Hải đã hội tụ nhiều dân tứ xứ về đây. Do địa hình được chia cắt bởi nhiều sông, rạch chằng chịt, cư dân Nhà Bè ở phân tán, dựng nhà gần nơi canh tác. Với đặc điểm trên, hồi ấy mặc dù thực dân Pháp đã đặt ách thống trị suốt mấy chục năm ròng nhưng vẫn không sao kiểm soát được tình hình trên toàn bộ địa bàn huyện.

Thời Mỹ - Ngụy, Nhà Bè có hai đợt biến động lớn về dân cư: vào tháng 03 năm 1963, địch thực hiện dãn dân từ Quận 4 sang Nhà Bè, lập khu định cư ở Tân Quy với 3.800 dân. Năm 1972, địch tiếp tục đưa về ấp 1 xã Hiệp Phước trên 100 hộ dân (khoảng 500 người).

Dưới sự thống trị của thực dân Pháp, nước ta trở thành một nước thuộc địa nửa phong kiến, nhân dân ta chịu trăm bề đau khổ. Những năm đầu thế kỷ 20, phong trào đấu tranh tự phát của nhân dân thành phố đã liên tục nổ ra. Năm 1931 có phong trào “Thiên địa hội” của Phan Xích Long từ Chợ Lớn ra các tỉnh; phong trào Đông Du của cụ Phan Bội Châu và phong trào Duy Tân của cụ Phan Chu Trinh từ miền Trung cũng lan tới Sài Gòn. Các phong trào yêu nước đó đã ảnh hưởng sâu sắc đến các tầng lớp nhân dân ở Nhà Bè.

Do có tầm quan trọng về kinh tế, quân sự, lại nằm trên con đường hàng hải ra vào của tàu bè nước ngoài nên trong quá trình khai thác thuộc địa, thực dân Pháp đã đặc biệt chú ý đến địa bàn Nhà Bè. Năm 1906, Pháp xây dựng ở Tân Thuận và Tân Quy, mỗi xã một đồn bót dọc trên Hương lộ 34 (nay là đường Lê Văn Lương) và Liên tỉnh lộ 15 (nay là đường Huỳnh Tấn Phát). Việc Pháp xây dựng rất sớm một hệ thống phòng thủ trên ở Nhà Bè là nhằm giúp bọn tề ngụy địa phương cũng cố chính quyền. Đây cũng chính là sự chuẩn bị một bước nhằm siết chặt an ninh, để chúng xây dựng những cơ sở kinh tế quan trọng ở Nhà Bè.

Từ năm 1920, để cứu vãn nền kinh tế bị khủng hoảng, thực dân Pháp đã đẩy mạnh cuộc khai thác thuộc địa lần hai ở Đông Dương trên quy mô lớn, việc chúng xây dựng những cơ sở kinh tế lớn ở Nhà Bè cũng nằm trong ý đồ đó nên chỉ trong một thời gian ngắn, đội ngũ công nhân ở Nhà Bè đã có số lượng khá hùng hậu. Đến năm 1928 - 1929, hãng dầu Shell có gần 700 công nhân, hãng Socony có trên 400 công nhân. Ở cảng Tân Thuận Đông, lực lượng công nhân khuân vác cũng lên đến con số 1.000 người. Ngoài ra kho dầu Nhà Bè còn thu hút một lượng lớn những người dân địa phương ở các xã lân cận kho dầu: Phú Xuân Hội, Phú Mỹ Tây, Long Thới Đông, Phước Long… khi rảnh rỗi việc đồng đến làm công vụ ở hãng dầu. Do bên cạnh lực lượng công nhân chuyên nghiệp còn có công nhân thời vụ là nông dân người địa phương nên đội ngũ công nhân Nhà Bè có những đặc điểm riêng khác với công nhân ở các xí nghiệp trong nội thành. Chính vì vậy, đây là mảnh đất màu mỡ để những hạt giống đỏ của chủ nghĩa Mác - Lê nin có điều kiện ươm mầm phát triển trong khối liên minh công nông.

Nhận thức rõ điều đó, để hướng dẫn và lãnh đạo công nhân Nhà Bè, rút kinh nghiệm từ thực tiễn đấu tranh để phổ biến cho nơi khác, khoảng tháng 09 năm 1929, đồng chí Ngô Gia Tự, đại diện cho Trung ương lâm thời Đông Dương Cộng sản Đảng đã cử đồng chí Châu Văn Ký (tức Ẩn) về khu vực Nhà Bè để xây dựng cơ sở Đảng.

Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam, phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nhà Bè bước sang thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc thoát khỏi sự thống trị của thực dân Pháp, xây dựng một xã hội mới.

Quận 7 ngày nay có 10 phường: Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Tân Kiểng, Tân Hưng, Tân Quy, Tân Phong, Tân Phú, Bình Thuận, Phú Mỹ, Phú Thuận. Dân số Quận 7 khi mới thành lập chỉ có 90.920 người (mật độ 2.542 người/ km2) với tổng diện tích đất tự nhiên 35,76 km2 (3.576 ha), trong đó đất xây dựng và đất chuyên dùng chiếm 1171,34 ha, đất nông nghiệp chiếm 1.386,7 ha; sông rạch là 1.017,9 ha. Sau khi chia tách, Quận 7 tiếp nhận tổng cộng 24 nhà máy, công ty, xí nghiệp do Trung ương và thành phố quản lý như cảng Bến Nghé, cảng kho 18 (thuộc cảng Sài Gòn), Nhà máy luyện cán thép Nhà Bè, nhà máy Hợp kim sắt Nhà Bè, công ty may Nhà Bè, nhà máy sản xuất phân bón và thuốc trừ sâu… ngoài ra còn có 37 công ty trách nhiệm hữu hạn, 18 doanh nghiệp tư nhân, khu chế xuất Tân Thuận có quy mô sản xuất lớn và khá hiện đại đã đi vào hoạt động. Cùng với việc hình thành vùng đô thị hóa Nam Sài Gòn (2.600 ha), Quận 7 trở thành trung tâm đô thị mới của thành phố Hồ Chí Minh.

Về cơ cấu dân cư Quận 7 khi mới thành lập, nông dân chiếm 70% dân cư, công nhân có 17%, thương nghiệp - dịch vụ chiếm 13%. Đại đa số là người Kinh, người Hoa có 1.392 nhân khẩu… có 02 tôn giáo lớn là Phật giáo (7.653 tín đồ) và Thiên chúa giáo (3.202 tín đồ), ngoài ra còn có đạo Tin lành, Cao Đài và một số đạo khác.

 

Nguyễn Cẩm (Nguồn: Lịch sử Nhà Bè)


Số lượt người xem: 80    
Xem theo ngày Xem theo ngày
  • Quận 7, 15 năm xây dựng và phát triển - Phần 2 (phóng sự tài liệu 15 năm)
  • Quận 7, 15 năm xây dựng và phát triển - Phần 1 (phóng sự tài liệu 15 năm)
  • Sức bật từ một vùng ven - phần 1 (phim tài liệu 10 năm thành lập quận)
  • Sức bật từ một vùng ven - phần 2 (phim tài liệu 10 năm thành lập quận)

 

SỐ LƯỢT TRUY CẬP

1
5
3
1
3
6
6
6
Tìm kiếm